Ders Bilgileri

Milli Varlığa Düşman Cemiyetler

Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası: Memleketin kurtuluşunu padişahın buyruklarına uymakta gören bir cemiyetti. Onlara göre, işgaller geçiciydi. İşgallere karşı koymak, acı sonuçlara sebebiyet verirdi. En iyi yol, padişahın buyruklarına sıkı sıkıya bağlı kalarak barış ortamını korumaktı.

İngiliz Muhipleri Cemiyeti: İngilizler tarafından Said Molla adındaki birine kurdurulmuştu. Padişah Vahdettin, Damat Ferit Paşa, Dahiliye Nazırı Ali Kemal gibi bazı devlet adamları da bu cemiyete üyeydi. Amacı Anadolu’da baş gösteren milli duyguların bastırılması ve hilafet kurumunun güçlendirilmesiydi.

Wilson Prensipleri Cemiyeti: Osmanlı’nın tek başına ayakta kalabilmesinin mümkün olmadığını; bu sebeple güçlü bir devletin himayesine girmesi gerektiğini düşünen bazı kesimler tarafından kurulmuştu. Onlara göre, bu himayeci devlet ABD’den başkası olamazdı.

Kürt Teali Cemiyeti (Kürtleri Yükseltme Cemiyeti): 1919 Mayısı’nda Seyit Abdülkadir tarafından kurulan bu cemiyet, Kürtleri ayrı bir millet sayarak, Wilson İlkelerine dayanarak Doğu Anadolu Bölgesi’nde bağımsız bir Kürt Devleti kurmayı amaçlıyordu. Merkezi İstanbul olan bu cemiyet, İngilizlerden ciddi oranda destek almaktaydı ve çeşitli illerde şubeleri vardı.

Teali İslam Cemiyeti: 19 Şubat 1919’da İstanbul’da kurulan bu cemiyet, halifenin otoritesinin kuvvetlendirilmesi ve İslami kurallara sıkı sıkıya bağlı kalınmak suretiyle ülkenin kurtarılacağını savunuyordu. Bu sebeple de Anadolu’da ki direnişe şiddetle karşı çıkmaktaydı.

Hürriyet ve İtilaf Fırkası (Bağımsızlık ve Anlaşma Partisi): Ülkenin kurtuluşunu İtilaf Devletleriyle iyi geçinmede gören bir partiydi. Onlara göre, İtilaf Devletleri çok güçlüydü ve bu sebeple de onlarla girişilecek bir savaşın sonu felaketti. Oysaki diplomasi ile bütün sorunların çözülmesi mümkündü. İşte bu sebepledir ki Anadolu direnişine şiddetle karşı çıkmışlar ve bu yolda diğer zararlı cemiyetlerle işbirliği yapmaktan geri durmamışlardır.

Milli Cemiyetler (Ülke Yararına Çalışan Kuruluşlar):

Mondros Anlaşması’ndan sonra ülkenin dört bir tarafında, işgallere karşı çıkan yerel nitelikli cemiyetler kurulmuştu. Bu cemiyetler genel olarak “Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri” olarak adlandırılmaktadır. Bu cemiyetlerin başlıcaları şunlardır:

Şarki Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti (Doğu Anadolu Haklarını Savunma Cemiyeti): İstanbul merkezli bir cemiyetti. Erzurum ve Elazığ’da şubeleri bulunmaktaydı. Doğu illerinin Ermenistan’a verilmesi ve anavatandan ayrılmasına karşı mücadele vermekteydi.

Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti (Trakya-Paşaeli Haklarını Savunma Cemiyeti): Edirne’de kurulan bu cemiyetin amacı, Trakya’nın Yunanistan’a verilmesine engel olmaktı.

İzmir Müdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyeti (İzmir Osmanlı Haklarını Savunma Cemiyeti): İzmir’in Yunanlılara verileceğinin duyulmasından sonra İzmir’de kurulmuştur. Amacı Ege Bölgesi’nin Türklere ait olduğunu dünyaya duyurmak ve ispatlamaktı. Ayrıca olası işgallere karşı silahı mücadele kararı da almışlardı.

Kilikyalılar Cemiyeti: İstanbul’da kurulan bu cemiyetin amacı, işgal altındaki Adana ve çevresinin kurtarılması için direniş hareketlerini örgütle mekti.

Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti (Trabzon Milli Haklarını Koruma Cemiyeti): Trabzon ve çevresinde kurulmaya çalışılan Pontus Rum Devleti’ni engellemeyi amaçlayan bir cemiyetti.

Milli Kongre Cemiyeti: İstanbul’da kurulan bu cemiyetin amacı Türklere yönelik yapılan haksız ve yersiz propagandalara karşı çıkmak, bası ve yayın yolunu kullanarak Türklerin haklarını savunmaktı. Vatanın kurtuluşu için bütün milli cemiyetlerin tek çatı altında toplanması gerektiğini düşünüyorlardı.

Not: Milli cemiyetlerin (yararlı cemiyetler) sayısı bir hayli fazladır. Bu bakımdan hepsini tek tek ele almak ve öğrenmek zordur. Yararlı cemiyetlerin belli başlı özellikleri vardır. İsminin içerisinde “…müdafa-i hukuk…”, “…redd-i ilhak…” kelime öbekleri geçiyorsa bilinmelidir ki bu cemiyet kesinlikle yararlı cemiyettir. Bunun iki istisnası vardır. Yani isminin içerisinde bu kelime öbekleri geçmemesine rağmen yararlı cemiyet olan iki cemiyet söz konusudur. Bunlar “Kilikyalılar Cemiyeti” ve “Milli Kongre Cemiyeti”dir.

Diğer Benzer Yazılar:


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Get Adobe Flash player