Ders Bilgileri

Hukuk Kurallarının Çeşitleri

1. Emredici Hukuk Kuralları: Kişilerin kesinkes uymak zorunda oldukları ve aksine bir işlem yapamayacakları kurallara emredici (amir) kurallar denir. Emredici hukuk kurallarının düzenledikleri alanda kişilerin iradeleri dikkate alınmaz. Başka bir deyişle, emredici kurallarla düzenlenmiş bir hususta, kişiler bu kurallara aykırı hukukî işlem ya da sözleşme hazırlayarak emredici kanun hükmünü etkisiz hale getiremezler.  Emredici hukuk kurallarının temel varlık nedeni kamu düzeninin korunmasıdır. Bu sebeple, emredici hukuk kurallarına aykırı olarak yapılan hukukî işlemler ya da davranışlar hukuk düzeni tarafından kabul edilmezler. Bu tip işlemler, baştan itibaren ve kendiliğinden geçersiz kalır. Kanunda yer alan “zorlanamaz, aksi kararlaştırılamaz, istenemez, yapılamaz, dava edilemez, feragat edilemez” gibi sözcükler, o kuralın emredici bir kural olduğunu ve aksine işlem yapılamayacağını gösterir.

2. Yetki Verici Hukuk Kuralları: Hak sahibini belli bir davranışı seçmekte serbest bırakan hukuk kurallarıdır. Bu tür kurallarda “istenebilir, dava edilebilir” gibi ifadelerle irade özgürlüğünü yansıtacak şekilde seçme şansı sunulur.

3. Tanımlayıcı Hukuk Kuralları: Bu kurallar hukukî bir kavramın tanımını yaparlar. Bir terimin yasal düzenleme bakımından ne anlama geldiği belirtilir. Tanımlayıcı kurallarla kanun koyucunun iradesi ifade edilir. Tanımlayıcı kurallarla ifade edilen kavramların aksi iddia edilemez.

4. Tamamlayıcı Hukuk Kuralları: İlgili kişinin ya da bir sözleşme söz konusu ise tarafların serbest iradeleri ile başka türlüsünü belirlemediği hallerde uygulanacak kurallardır. Bu kurallar tarafların hukukî işlemlerde düzenlemedikleri ikinci dereceden noktaları, tarafların muhtemel iradeleri yerine geçerek tamamlar ve boşlukları doldurur. Kişiler hukukî işlem yaparken tamamlayıcı hukuk kurallarına aykırı hükümler tayin edebilirler, bu durumda kişilerin özgür iradelerini yansıtan hükümler uygulanır, böylece irade serbestisi ilkesi yansıtılmış olur. Tamamlayıcı hukuk kurallarını ayırt eden belirleyici özellik, bu kurallarda “aksi kararlaştırılmadıkça”, “aksi mukavele edilmedikçe”, “taraflar serbesttir/isteyebilir/yapabilir gibi ifadelerin yer almasıdır.

5. Yorumlayıcı Hukuk Kuralları: Tarafların iradeleri ile açıkça belirtebilecekleri halde belirtmedikleri, bir konunun açıklığa kavuşturulmasını ya da beyan veya hareketin ihtilaf halinde ne anlama geleceğini gösteren kurallardır.

6. İlga Edici Hukuk Kuralları: Bir hukuk kuralını ya da kanunu tamamen veya kısmen ortadan kaldıran kurallardır. “İlga etme”nin kelime anlamı “yürürlükten kaldırmak”tır.

Diğer Benzer Yazılar:


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Get Adobe Flash player